Diep in het regenwoud van Afrika lijkt het rustig. Maar dan, geritsel door de planten, een rode flits… en hij is weer weg. Het was een bongo. Deze schuwe antilope laat zich bijna nooit zien. Hij komt alleen ’s nachts uit het bos tevoorschijn om te eten en drinken. Lees hier meer over dit geheimzinnige dier.
Tragelaphus eurycerus isaaci
Tot 22 jaar
125 centimeter
230 centimeter
♂ 300 kilogram
♀ 240 kilogram
Bongo’s zijn grote bosantilopen die je herkent aan hun roodbruine vacht met witte strepen. Deze vacht is vooral bij mannetjes op sommige plekken zwart van kleur. Het aantal strepen kan verschillen tussen de linker- en rechterkant en ligt meestal tussen de tien en vijftien. Ze hebben grote oren en lange, gekrulde hoorns die tot wel 1 meter lang worden.
Bongo’s leven in het Afrikaanse regenwoud. Overdag rusten en herkauwen ze daar in het dichte bos. ’s Nachts worden ze actief en gaan ze naar open plekken of de bosrand om te eten.
Er zijn twee ondersoorten van de bongo met verschillende leefgebieden. De laaglandbongo komt het meest voor en leeft in de lage regenwouden van Centraal- en West-Afrika. De bergbongo is erg zeldzaam en woont alleen nog in een paar kleine berggebieden in Kenia. Het is deze zeldzame ondersoort die in Blijdorp te zien is.
Bongo’s zijn planteneters die vooral bladeren en in mindere mate gras eten. Ze gebruiken hun lange tong om bladeren te grijpen en van takken af te trekken. Wanneer ze niet bij de blaadjes van een hoge struik of lage boom kunnen gebruiken ze hun hoorns om takken af te breken.
Net als mensen hebben dieren verschillende mineralen, zoals zout, nodig om te overleven. Dit is een probleem voor bongo’s omdat de planten die ze eten weinig van dit soort stoffen bevatten. Hierom gaan ze naar speciale open plekken met veel mineralen in de grond. Daar drinken ze modderig water of eten zelfs direct aarde om deze stoffen toch binnen te krijgen.
Bongo’s doen het allebei! Vrouwtjes leven in kleine kuddes met hun jongen. Mannetjes verlaten deze kuddes zodra ze volwassen zijn. Het grootste deel van de tijd leven ze dan alleen. Soms sluit een jong mannetje zich bij een ouder mannetje aan. Verder leven mannetjes alleen in groepen als ze willen paren.
In het dichte regenwoud komen bongo’s elkaar niet snel tegen. Hierdoor hebben ze weinig kans om een partner te vinden. Gelukkig zijn er plekken waar alle bongo’s soms heen moeten. Met name de open plekken waar ze zout eten. Hier sluit mannetje zich tijdelijk bij een kudde aan om te kunnen paren.
Wanneer een mannetje een vrouwtje heeft gevonden waar hij mee wil paren probeert hij indruk te maken door zijn zijkant te laten zien met geheven hoofd. In tegenstelling tot andere antilopen probeert hij het vrouwtje niet tegen te houden als zij niet wil paren.
Wanneer een bongovrouwtje gaat bevallen verlaat ze tijdelijk haar kudde. Ze verstopt het jong dan veilig tussen de planten. Hier blijft hij ruim een week terwijl de moeder af en toe langskomt om melk te geven. Het jong groeit in deze tijd snel. Na ruim een week kan hij mee met de kudde.
Grote zoogdieren zoals leeuwen, luipaarden en hyena’s zijn de belangrijkste roofdieren van de bongo. Bongo’s zijn erg schuw en zullen bij het minste teken van gevaar wegrennen. Ze rennen dan naar een beschutte plek en gaan met hun kont naar het gevaar toe staan. Dit doen ze omdat bongo’s van achter minder opvallend zijn. Ook kunnen ze makkelijker wegrennen als ze toch gevonden worden. Terwijl ze rennen houden ze hun hoorns plat tegen hun rug. Hierdoor raken die niet in planten verstrikt.
Een belangrijke bedreiging van de bergbongo is ziektes die overspringen van boerderijdieren. In 1890 heeft een epidemie van runderpest zelfs bijna de hele ondersoort doen uitsterven. Mensen die op ze jagen als voedsel of trofee en een toename van natuurlijke roofdieren halen het aantal nog meer omlaag. Ook wordt hun leefgebied steeds kleiner door illegale houtkap en de aanleg van boerderijen. Door al deze bedreigingen staat de bergbongo als ernstig bedreigd op de rode lijst van de IUCN.
Gelukkig is er nog hoop. Bongo’s kunnen goed leven in verstoorde bossen. Bijvoorbeeld regenwoud dat herstelt na boskap. Hierdoor kan hun leefgebied in weinig tijd weer uitbreiden. Als de bedreigingen ophouden kan de bergbongo zich dus weer herstellen.
Diergaarde Blijdorp doet mee aan het Europese populatiemanagement programma van de bergbongo. De coördinator bepaalt op basis van de stamboom van bongo’s in dierentuinen welke dieren het beste aan elkaar gekoppeld kunnen worden voor gezonde nakomelingen. Deze jongen worden op hun beurt weer naar andere dierentuinen verplaatst en vormen zo de volgende generatie. Zo bouwen we een gezonde populatie op als reserve voor de wilde dieren, met als uiteindelijke doel om bongo’s weer terug te brengen in hun natuurlijke leefgebied als de omstandigheden daar gunstig voor zijn.