Bij een hyena denk je misschien aan de hulpjes van Scar uit ‘The Lion King’. In deze film zorgt Scar, samen met de hyena’s voor het instorten van het leven op de savanne. Maar eigenlijk zijn gevlekte hyena’s juist heel erg belangrijk voor hun leefgebied! Door karkassen met bot en al op te eten voorkomen ze de verspreiding van ziektes. Leer hier meer over deze ondergewaardeerde dieren.
Crocuta crocuta
± 20 jaar
± 85 centimeter
120 - 170 centimeter
60 - 90 kilogram
Gevlekte hyena’s hebben een lange, dikke nek, grote ronde oren en een korte, harige staart. Hun voorpoten zijn langer dan hun achterpoten wat hen de typisch aflopende rug geeft. De gevlekte hyena is de grootste hyenasoort en is zandkleurig met, zoals de naam doet vermoeden, zwarte vlekken. Hoewel ze erg op honden lijken, zijn hyena’s nauwer verwant aan stokstaartjes en mangoesten.
Gevlekte hyena’s zijn erg gespierd en hebben krachtige kaken waar ze makkelijk botten mee breken. Vergeleken met een hond van dezelfde grootte hebben ze een beet die meer dan zes keer zo sterk is! Doordat ze botten eten zit er veel calcium in hun poep. Hierdoor wordt de poep wit en kun je er zelfs mee krijten!
Gevlekte hyena’s komen voor over bijna het hele Afrikaanse continent, ten zuiden van de Sahara. Hier leven ze in graslanden, savannes, bossen, halfwoestijnen en zelfs gebergtes tot wel 4 kilometer hoog. Groepen wonen daar in een gezamenlijk hol. Vaak is dit een grot of een hol gegraven door andere dieren zoals aardvarkens.
Hoewel dierlijke resten die ze niet zelf gejaagd hebben ook op het dieet staan, jagen gevlekte hyena’s op het grootste deel van wat ze eten. Hun favoriete maaltjes zijn hoefdieren zoals gnoes en gazelles. Hier jagen ze op door in kleine groepjes achter hun prooi aan te rennen. Door hun uitstekende uithoudingsvermogen houden ze dit kilometers lang vol. Wanneer één van de prooidieren uiteindelijk moe wordt maken de hyena’s hem gemakkelijk af.
Als een prooi succesvol bejaagd is maken de hyena’s lawaai waar soortgenoten op af komen. Wel 30 hyena’s kunnen zo van één prooi eten. Hierdoor ontstaat een race om zo snel mogelijk zoveel te eten als je kunt. Een volwassen gnoe kan zo in 13 minuten, met bot en al, helemaal weg zijn.
Gevlekte hyena’s leven in grote groepen tot wel 80 hyena’s sterk. In deze groepen, ook wel clans genoemd, heerst een strenge hiërarchie. Wie de baas is erft daarin over van moeder op kind. Omdat mannetjes na hun pubertijd de groep verlaten om zich bij een andere groep aan te sluiten komen ze automatisch onderaan de sociale ladder te staan.
Gevlekte hyena’s gebruiken veel verschillende geluiden om met elkaar te communiceren. Het ‘lachen’ waar ze bekend om staan doen ze om aan te tonen dat een soortgenoot de baas is.
Ook spelen gevlekte hyena’s graag met elkaar. Dit doen ze bijvoorbeeld door achter elkaar aan te rennen of water op elkaar te spetteren tijdens het zwemmen.
De gevlekte hyena paart het hele jaar door. Als een mannetje met een vrouwtje wil paren zal hij vaak naar haar buigen en afwisselend het vrouwtje naderen en weer weggaan. Als een vrouwtje agressie toont gaat het mannetje er gelijk van door. Als het vrouwtje wel geïnteresseerd is buigt zij ook haar hoofd waarna ze paren. Zowel mannetjes als vrouwtjes paren met meerdere soortgenoten. Hierdoor hebben zelfs tweelingen vaak een verschillende vader.
Hoewel gevlekte hyena’s in grote groepen leven, baren ze hun jongen afgezonderd in ondergrondse holen of grotten. De welpen worden geboren met een volledig zwarte vacht. Ze hebben dan al volgroeide melktanden en hun ogen open. Als er meer dan één jong geboren is beginnen ze vrijwel meteen met elkaar te ruziën. Dit geruzie bepaalt wie van de jongen de baas is en als eerst toegang heeft tot moedermelk.
Na twee tot vijf weken worden de jongen overgeplaatst naar het gezamenlijke hol van de clan. Hoewel de jongen hier met elkaar zitten verzorgt de moeder alleen haar eigen jongen.
Hoewel ze niet bejaagd worden hebben gevlekte hyena’s een rivaliteit met leeuwen. Ze stelen namelijk prooien van elkaar. Wie van wie steelt is afhankelijk van hoeveel dieren er aanwezig zijn in beide groepen. Zijn er veel meer hyena’s, dan stelen ze van de leeuwen, anders stelen de leeuwen van de hyena’s. Maar, als er bij de leeuwen een mannetje aanwezig is zullen de hyena’s altijd ruimte maken.
Gevlekte hyena’s staan momenteel als 'Niet bedreigd' op de rode lijst van de IUCN. Toch gaat hun populatie achteruit. De grootste redenen hiervoor zijn het verlies en fragmentatie van hun leefgebied en mensen die ze doodmaken. Dit wordt expres gedaan door op hyena’s te schieten en vergiftigde karkassen voor ze achter te laten. Vooral veeboeren doen dit als ze vermoeden dat hyena’s op hun dieren jagen.
Daarnaast gebeurt dit ook per ongeluk. Bijvoorbeeld doordat ze vast komen te zitten in vallen die bedoeld zijn voor andere dieren. Ook eten gevlekte hyena’s nog wel eens aangereden wild. Hierdoor begeven ze zich ook op de weg en wordt de kans groot dat ze zich bij dit aangereden wild voegen.
Door hun slechte imago is er in het verleden weinig aandacht geweest voor soortbehoud van gevlekte hyena’s. Gelukkig zit hier al verbetering in en wordt er steeds meer gedaan om deze dieren te beschermen.
Diergaarde Blijdorp doet mee aan het Europese populatiemanagement programma van de gevlekte hyena. De coördinator bepaalt op basis van de stamboom van hyena’s in dierentuinen welke dieren het beste aan elkaar gekoppeld kunnen worden voor gezonde nakomelingen. Deze jongen worden op hun beurt weer naar andere dierentuinen verplaatst en vormen zo de volgende generatie. Zo bouwen we een gezonde populatie op als reserve voor de wilde dieren, met als uiteindelijke doel om hyena’s weer terug te brengen in hun natuurlijke leefgebied als de omstandigheden daar gunstig voor zijn.
Ontdek hier het laatste nieuws over de gevlekte hyena's.
