Diep in de bossen van West-Afrika loopt een rivier met langs de oever iets wat lijkt op een drijvende boomstam. Maar dan wanneer er een nietsvermoedende prooi voorbij zwemt… hap! Met zijn smalle, haast pincet-achtige snuit slaat de pantserkrokodil toe. Het is een van de weinige krokodillensoorten die in bomen kan klimmen waardoor je ze langs de rivier op overhangende bomen kunt zien zonnen. Lees hier meer over deze behendige krokodil.
Mecistops cataphractus
± 100 jaar
± 4 meter
± 230 kilogram
Pantserkrokodillen zijn makkelijk te onderscheiden van andere krokodillen dankzij hun lange dunne snuit. Ze zijn bruin tot groengrijs van kleur met een gele buik en soms zwarte vlekken. De West-Afrikaanse pantserkrokodil lijkt sterk op de Centraal-Afrikaanse soort maar heeft net wat grotere en ruigere schubben.
Net als bij andere krokodillen zitten hun neus, ogen en oren op een lijn aan de bovenkant van hun kop. Zo kunnen ze bijna volledig onderwater liggen maar toch hun omgeving goed in de gaten houden.
Pantserkrokodillen leven vooral aan de oevers van rivieren in beboste delen van West-Afrika. Maar ze komen soms ook voor in meren en kustlagunes. Net als andere krokodillen hebben ze een extra doorzichtig ooglid. Deze gebruiken ze als een soort duikbril zodat er onderwater geen vuil in hun ogen komt. Erg handig om onderwater toch te kunnen zien!
Als een pantserkrokodil honger heeft zwemt hij langs de kust met zijn staart gekruld. Hiermee drijft hij vissen naar ondiep water. Omdat zijn snuit dunner is dan die van andere krokodillen kan hij hem snel door het water bewegen. Hierdoor hapt hij de vissen makkelijk op. Niet alleen vissen staan op het menu. Krabben, kikkers en zelfs kleine dieren die langs de waterkant drinken lopen ook gevaar.
Net als andere reptielen kunnen pantserkrokodillen lang zonder eten. Daarom worden ze in Blijdorp maar één keer in de twee weken gevoerd. Als ze tussendoor toch honger krijgen proberen ze soms de vissen in het verblijf te vangen. Omdat die zo snel zijn lukt dit alleen met oude en zwakke vissen. Hierdoor blijft de vissengroep gezond.
Een dominant mannetje heeft een territorium dat hij verdedigt tegen andere mannetjes. In dit territorium leven meerdere vrouwtjes apart van elkaar. Het mannetje komt ook alleen de vrouwtjes tegen tijdens het paarseizoen. Het grootste deel van de tijd leven pantserkrokodillen dus alleen.
Tijdens het paarseizoen gaan dominante mannetjes alle vrouwtjes af in hun territorium om met ze te paren. Hoewel er weinig bekend is over de manier waarop pantserkrokodillen dit doen lijkt het waarschijnlijk op de manier van andere krokodillen.
Om elkaar te vinden maken ze vaak geluid, bijvoorbeeld door te brullen of te sissen. Daarna nadert een vrouwtje dat wil paren een mannetje. Vervolgens zullen ze verschillende vormen van paargedrag vertonen, bijvoorbeeld door hun snuiten tegen elkaar te wrijven of om elkaar heen te zwemmen. Aan het eind krult het mannetje zijn staart om het vrouwtje en paren ze.
Een pantserkrokodilmoeder bouwt een nest van dode planten en modder aan de oever van een rivier en legt hier haar eieren in. Het verrotten van de dode planten houdt de eieren warm. Erg handig, omdat krokodillen koudbloedig zijn waardoor ze hun eieren niet zelf warm kunnen houden zoals vogels. Daarbovenop blijven de vrouwtjes dicht bij hun nest in de buurt om het te beschermen. Als de jongen uit het ei kruipen maken ze een piepend geluid waarna de moeder ze uit het nest en in het water helpt. De jongen kunnen dan gelijk zelf jagen maar blijven de eerste weken nog veilig in de buurt van hun moeder.
Pantserkrokodillen moeten vooral oppassen voor jagers als ze nog klein zijn. Dieren zoals otters, vogels en luipaarden lusten allemaal wel een ei of jonge krokodil. Ook grotere soortgenoten eten soms jonge pantserkrokodillen. Zodra ze volwassen zijn hoeven ze zich weinig zorgen te maken dankzij hun grootte en stevige schubben.
Dat pantserkrokodillen ernstig bedreigd zijn heeft meerdere oorzaken. Allereerst heeft hun leefgebied grotendeels plaats moeten maken voor boerderijen. Waar dit niet het geval is wordt vaak veel vis gevangen waardoor de ze niet genoeg eten hebben. Ook wordt er op de pantserkrokodil zelf gejaagd voor zijn vlees en leer.
De impact van deze bedreigingen bleek nog groter te zijn nadat onderzoekers in 2018 ontdekte dat de pantserkrokodil uit twee verschillende soorten bestaat: een in West-Afrika en een in Centraal-Afrika. De populatie pantserkrokodillen werd namelijk ongeveer 7 miljoen jaar geleden van elkaar gescheiden door vulkanen. Hierdoor ontwikkelden de twee gescheiden groepen zich apart van elkaar en werden uiteindelijk zelfs twee verschillende soorten. Dit betekent dat de aantallen krokodillen per soort nog kleiner is dan eerder werd gedacht, wat hun kwetsbaarheid vergroot.
Diergaarde Blijdorp doet mee aan het Europese populatiemanagement programma van de pantserkrokodil. De coördinator bepaalt op basis van de stamboom van krokodillen in dierentuinen welke dieren het beste aan elkaar gekoppeld kunnen worden voor gezonde nakomelingen. Deze jongen worden op hun beurt weer naar andere dierentuinen verplaatst en vormen zo de volgende generatie. Zo bouwen we een gezonde populatie op als reserve voor de wilde dieren, met als uiteindelijke doel om krokodillen weer terug te brengen in hun natuurlijke leefgebied als de omstandigheden daar gunstig voor zijn.