Op de Afrikaanse savanne zie je bijna door de strepen de dieren niet meer als je naar een kudde zebra’s kijkt. En dat is precies de bedoeling van dit bonte strepenpatroon, want de strepen helpen om vliegen af te weren. Helaas werkt deze tactiek minder goed tegen stropers. Mede hierdoor neemt deze iconische soort in aantallen af. Leer hier hoe de zebra weer een streepje voor krijgt!
Equus quagga chapmani
± 20 jaar
127 - 140 centimeter
217 - 246 centimeter
175 - 320 kilogram
Het eerste dat opvalt als je naar de Chapman-zebra kijkt zijn de bonte strepen. Iedere zebra heeft een uniek patroon. De strepen van de mannetjes zijn zwarter dan die van de vrouwtjes. Die zijn iets bruiner van kleur. Daarnaast herken je de Chapman-zebra aan de lichtgrijze ‘schaduwstrepen’ die tussen de donkerdere strepen door lopen. Andere soorten en ondersoorten, zoals de Grévyzebra, hebben dit niet.
Wist je dat een zebra eigenlijk zwart met witte strepen is? De huid van een zebra is namelijk zwart. Ook het embryo in de buik is zwart. Pas na de geboorte worden de witte strepen zichtbaar.
De Chapman-zebra is een ondersoort van de steppezebra. Hij leeft in de zuidelijke regio van Afrika, waaronder het noorden van Zuid-Afrika, Zimbabwe en oostelijk Botswana. Hier leven de zebra’s op uitgestrekte vlaktes waar ze lekker kunnen grazen. Maar ’s nachts trekken ze ook graag de begroeiing in om zich te verstoppen voor roofdieren. Zebra’s blijven nooit ver weg van waterbronnen. Vooral in het droge seizoen, omdat zij meerdere keren per dag moeten drinken.
Op de savanne voelt de Chapman-zebra zich helemaal thuis. Zebra’s zijn namelijk echte grazers. Ze hebben een voorkeur voor de droge grassen op de savanne, maar ze snijden soms ook bladeren van bomen en bosjes met hun grote snijtanden. Omdat de planten die ze eten niet erg voedzaam zijn, moeten ze veel eten. Zebra’s staan dan ook zo’n 20 uur per dag te grazen!
Chapman-zebra’s zijn kuddedieren. Ze leven in groepen van tientallen, honderden of soms wel duizenden dieren. Leven in een kudde biedt bescherming tegen roofdieren. Samen sta je immers sterker dan alleen! In tegenstelling tot veel andere soorten die in kuddes leven, zijn de zebra’s in een kudde vaak geen familie van elkaar. Dat komt omdat zowel mannetjes als vrouwtjes de kudde waarin zij geboren zijn verlaten zodra zij volwassen zijn.
Volwassen mannetjes vormen binnen de kudde een harem met meerdere vrouwtjes die ervoor kiezen om zich bij hem aan te sluiten. Het mannetje kan paren met al deze vrouwtjes, terwijl de vrouwtjes zelf geen andere partners hebben. Wanneer een vrouwtje wil paren, kan de man dat ruiken aan haar urine. De mannetjes die het niet lukt om een harem te vormen, trekken vooral op met de andere mannetjes die buiten de boot vallen, tot zij meer geluk hebben.
Na een dracht van 11 tot 13 maanden wordt er vrijwel altijd één veulen geboren. Tijdens de geboorte blijft de moeder dicht bij de kudde. Zodra het veulen sterk genoeg is om op rechtop te staan voegen zij zich samen bij de kudde. Hier drinkt het veulen zo’n 6 maanden lang melk bij de moeder, maar begint ook al na 1 maand met het eten van gras. Vrouwtjes zijn met 2 tot 3 jaar volwassen, maar krijgen hun eerste jong meestal pas 1 á 2 jaar later. Mannetjes beginnen rond hun vijfde jaar vaak hun eerste harem.
De Chapman-zebra heeft vooral te vrezen van grote roofdieren, zoals de leeuw en de hyena. Leeuwen vangen vaak mannelijke zebra’s. Dat is omdat de mannetjes achterblijven om de leeuwen af te leiden zodat de vrouwtjes en veulens kunnen wegrennen. Hyena’s vangen echter wel vaker veulens of verzwakte vrouwtjes. Zij blijven net zo lang achter de groep aan rennen totdat er een dier uitvalt.
De zebra kan met zijn achterpoten harde trappen uitdelen. Hierdoor wordt het ze soms bespaard om als maaltje te eindigen.
Het aantal steppezebra’s, waaronder de Chapman-zebra, is met een kwart afgenomen sinds 2002. Daarom wordt de zebra nu geclassificeerd als ‘Gevoelig’. Als deze trend zich voortzet, dan kan de zebra bij een volgende meting worden geclassificeerd als ‘Kwetsbaar’. Ze komen bijna uitsluitend voor binnen beschermde natuurgebieden. Buiten de grenzen van deze gebieden jagen mensen op de zebra’s. Verder hebben ze last van de toenemende droogte die klimaatverandering met zich meebrengt.
De zebrapopulatie is al eerder teruggekomen van een afname in aantallen. Dit bewijst dat ze zich kunnen herstellen wanneer hun leefgebied en bescherming verbeteren.